اختلالات املايي
اختلالات املايي
مشكلات املايي يا اختلال در درس املا مشكلي است كه تا به حال نتوانسته بصورت اساسي حل شود. از آنجائي كه مقطع ابتدايي اصل و زيربناي آموزش، و تكرار و تمرين حروف و كلمات زياد است و آموزگار كلاس براي تمامي دروس يك نفر بوده و تنوع دروس كمتر از مقاطع ديگر است لذا در ابتدايي اختلال در درس املا كمتر از ديگر مقاطع ميباشد و اختلالات املايي با جديت و دقت لازم پيگيري ميشود. اما زماني كه دانش آموز از ابتدايي خارج ميشود پيگيري ها در اين درس سير نزولي پيدا كرده و شتاب و برنامهريزي لازم را ندارد. لذا دانشآموزي كه ديپلم ميگيرد در نوشتن كلماتي كه در كتاب خوانده هم داراي مشكل ميباشد و متوجه ميشويم كه دانشآموز كلمات خوانده شده در كتب فارسي ابتدايي را هميشه صحيحتر از كتب فارسي راهنمايي و دبيرستان مينويسد.
تكرار و تمرين بيشتر، دقت در نوشتن مشق فارسي وكنترل روزانه تكاليف فارسي و تصحيح آن و اهميت دادن به اين درس و صرف وقت بيشتر در اين رابطه ميتواند مشكلات املايي را به حداقل خود برساند.بايد در نظر داشت كه نقش معلم در اين خصوص بسيار تأثيرگذار است.معلمي كه داراي ذوق و سليقه است و از ادبيات بالايي برخوردار است در رفع مشكلات موفقتر است.لذا داشتن يك معلم خوب خيلي مؤثرتر از ارائه راهكار و پيشنهاد است. زيرا اگر يك معلم نتواند اهل نظر باشد نمي تواند نظرات و راهكارهاي ديگران را بكار بندد.
ارائه روشي جهت بهبود املا در دوره ابتدايي
اين روش شايد به نوع و شكلهاي مختلفي ارائه شــده و تجربه شـده باشد و از انواع املاي پاتختهاي
است كه در يك كلاس 40 نفري آزمايش گرديده و بهترين نتيجه را داده است و آن اينكه در زنگ املا دانشآموزان دفاتر املا را جلوي خود گذاشته، معلم از روي دفتر كلاس به ترتيب يك نفر را پاي تخته ميبرد و دانشآموزان را موظف و ملزم به دقت كردن به پاي تخته و دانشآموزي كه پاي تخته رفته است ميكند. جملهاي را به نحو ديكته گفتن به دانشآموز ميگويد تا او نيز روي تخته بنويسد. دانشآموزاني كه نشستهاند دقت نموده و صحيح يا غلط بودن كلمات را تشخيص داده و به ترتيب نظر ميدهند و جمله مورد نظر روي تخته تصحيح ميگرددو شكل صحيح آن روي تخته نوشته ميشود بعد از دانشآموزان خواسته ميشود كه دو يا سه بار از روي آن بنويسند. در هر بار ديكته نوشتن ميتوان تا ده نفر را پاي تخته برد و تمامي دانشآموزان در اين روش شركت فعال خواهند داشت.
اين روش ميتواند براي زماني دو يا سه ماهه يادر يك سال تحصيلي به كار گرفته شود و آن بستگي به وضعيت كلاس و روحيه معلم دارد. روش فوق د ريك كلاس 40 نفري كه بيست نفر آن داراي نمراتي زير 10 و زير صفر داشته انجام گرفته و نتيجه مطلوبي در پي داشته است، بطوريكه حداقل نمره كلاس به 10 رسيده است.
اهمیت نوشتن و نیاز به صحیح نوشتن در ایجاد ارتباط با دیگران بر کسی پوشیده نیست. در همین ارتباط از ابتدای آموزش رسمی خواندن و نوشتن، به کودکانمان می‌آموزیم که چگونه بنویسیم وچه اقداماتی در این باره انجام می‌دهیم تا بتوانند آموخته‌های خود را در موقعیت‌های مختلف به کار گیرند. مهمترین ماده درسی که این وضعیت را بر عهده دارد، املای فارسی است. املا در لغت به معنی پر کردن، بر سر جمع گفتن، تقریر کردن مطلبی تا دیگری آن را بنویسد، است. در زبان فارسی کلمه‌ای معادل املا و دیکته نداریم، ولی می‌توانیم «از بر نویسی» یا «گفتار نویسی» را جایگزین کلمه املا یا دیکته کنیم. منظور این است که شخص گفته‌های دیگران را بدون دیدن آن کلمات بنویسد. با توجه به این که درس املا بنای علمی در یادگیری سایر دروس است و توجه به این مهم، یکی از ضروریات نظام آموزشی ماست و از طرفی روشهای متداول املا نمی‌تواند راه گشای مشکلات آموزشی در این درس باشد، لذا در این مجموعه سعی شده است چندین روش متنوع و جالب برای املا و تصحیح آن ارائه شود. تا از همین ابتدای سال تحصیلی با یاری اولیا و آموزگاران در افزایش توانمندی دانشآموزان تلاش شود.
1) املا به صورت گروهی. به این شکل که بچه‌ها را به گروه‌های 5 یا 6 نفره تقسیم می‌کنیم و در هر گروه، هر خط را یک نفر از گروه می‌نویسد و در انتها نمره گروهی می‌دهیم و آن املا در پوشه کار گروه‌ها قرار می‌گیرد.
2) هر گروه یک متن املا با کمک تمام اعضای گروه خود می‌نویسد و ما املای همه گروه‌ها را جمع‌آوری کرده و می‌خوانیم و سپس یا بهترین متن دیکته را به کل کلاس می‌گوییم و یا از هر گروه یک پاراگراف انتخاب کرده و دیکته تلفیقی تهیه کرده و به کل کلاس، دیکته می‌گوییم. در این صورت متن دیکته را بچه‌ها انتخاب کرده‌اند.
3) بچه‌ها را گروه‌بندی می‌کنیم و سپس هر گروه متن دیکته‌ای را می‌نویسد و برای گروه دیگر می‌خواند تا آن گروه بنویسند. دیکته گروه به گروه نام دیگر این دیکته است.
4) در روش دیگر، باز بچه‌ها به گروه‌های 5 یا 6 نفره تقسیم می‌شوند. 10 کلمه مهم از درس انتخاب می‌کنیم و از بچه‌ها در گروه‌ها می‌خواهیم که هر کدام جمله‌ای را در ارتباط با درس بنویسند و از کلمات مهم مورد نظر استفاده کنند و هر گروه جملات خود را کنار هم گذاشته و یک متن کوتاه و زیبا بسازد.
5) در مواقعی که شاگردی ضعیف است و در املا پیشرفت چندانی ندارد، می‌توان در هنگام دیکته دانشآموز ضعیف را کنار دانشآموز قوی نشاند تا بعضی از لغات را که برایش مشکل است، با مشورت بنویسد. در نتیجه دانشآموز ضعیف، هم آن لغت را به خوبی به ذهن می‌سپارد و هم با افت نمره به طور مکرر مواجه نمی‌شود. البته این روش نباید به طور تکرار و همیشگی باشد.
6) در هنگام تصحیح کردن املا، معلم صحیح لغات را نمی‌نویسد و دانشآموزان خودشان درست لغات را از کتاب پیدا می‌کنند و بعد ما به آن املا نمره می‌دهیم. یعنی، ابتدا دور کلمات اشتباه خط می‌کشیم و صحیح آن را بچه‌ها می‌نویسند و ما به صحیح نوشتن آنها نمره می‌دهیم.
7) روش دیگر این است که معلم بهتر است متن دیکته را قبل از املا برای بچه‌ها بخواند، ولی بچه‌ها چیزی ننویسند و تنها گوش دهند.
8) بعد از املا هم باید متن مجدداً خوانده شود، یعنی در هر املا کل متن باید سه بار خوانده شود.
9) در صورت دیگر املا، می‌توان شفاهی دیکته را خواند و بچه‌ها لغات مهم آن را هجی کنند و در هوا بنویسند.
10) نوع دیگر املا می‌تواند چنین باشد که شاگرد پشت سری کلمات را روی پشت فرد جلویی بنویسد و شاگرد جلویی از روش حرکت انگشتی فرد عقبی بتواند لغات را بفهمد و بنویسد که این یک نوع بازی و املا است.
11) در روش دیگر به بچه‌ها می‌گوییم روزنامه با خود به کلاس بیاورند و لغات را ببرند و از لغات بریده شده یک بند املا برای ما درست کنند و بر روی ورقه بچسبانند. یا این روش می‌تواند به صورت گروهی هم صورت گیرد.
12) می‌توان املایی را به صورت پلی‌کپی بدون نقطه، بدون تشدید و یا به صورت لغات ناقص به دانشآموزان داد تا آنان در جای مناسب نقطه بگذارند و یا تشدید قرار دهند یا لغات ناقص را کامل کنند.
13) می‌توان دیکته را به صورت لغات صحیح و غلط در کنار هم قرار داد تا بچه‌ها کلمه غلط را خط بزنند.
14) روش دیگر املا می‌تواند به صورت تصویری باشد. یعنی، شکل را به دانشآموزان بدهیم تا آنان املای صحیح آن را بنویسند.
15) املای تقویت حافظه: بدین صورت که معلم متنی را روی تخته می‌نویسد و سپس متن را برای دانشآموزان می‌خواند و سپس روی نوشته‌هایش روی تخته پرده می‌کشد و بچه‌ها باید هر آنچه از متن فهمیده‌اند را بنویسند. سپس معلم پرده را از تخته برمی‌دارد و بچه‌ها متن خود را با متن تخته مقایسه می‌کنند و به خود امتیاز می‌دهند.
16) روش دیگر، می‌تواند استفاده از آینه باشد که کلمات را بر عکس بنویسیم و بچه‌ها با آینه درست آن را بنویسند و یا صحیح آن را بخوانند.
17) دیکته آبکی: روش دیگر، استفاده از آب و محیط حیاط مدرسه است. بدین ترتیب که بچه‌ها به صورت انفرادی و یا گروهی با خود آب‌پاش به مدرسه می‌آورند و با آب دیکته را روی زمین بنویسند و گروهی نوشته‌های خود را تصحیح کنند.
18) روش دیگر در تصحیح املا این است که دانشآموزان با اشتباهات خود جمله بسازند و یا دیکته به صورت جمله‌سازی از لغات مهم درس باشد.
19) کلمات مهم یا مشکل درس را روی پارچه بنویسند و سپس با خمیر و یا نخ و سوزن کلمات را بسازند و یا بدوزند که در این صورت املا با هنر و بازی توأمان می‌شود (یادگیری تلفیقی)
20) دانشآموزان از اشتباهات خود در املا کلمات هم‌خانواده، متضاد و یا هم معنا بنویسند.
21) برای آشنایی دانشآموزان با انواع صداها و لهجه‌ها در هنگام دیکته گفتن و از این که بچه‌ها تنها به صدا و لحن معلم خود خو نگیرند، معلم می‌تواند از اطرافیان خود بخواهد تا متن املا را بر روی نوار بخوانند و صدای خود را ضبط کنند و سپس آن متن را به کلاس بیاورد و بچه‌ها از روی آن نوار دیکته بنویسند و در هنگام ارزشیابی پایانی و یا هر زمان دیگر بچه‌ها دچار مشکل نشوند.
22) همکاران معلم می‌توانند در املاهای کلاسی جای خود را تعویض کنند و به بچه‌های کلاس‌های دیگر املا بگویند تا بچه‌ها با انواع صداها و لحن و گویش در دیکته آشنا شوند.
23) دانشآموزان می‌توانند به والدین خود دیکته بگویند و والدین در املای خود چند کلمه را اشتباه بنویسند تا بچه‌ها آنها را تصحیح کنند و به پدر و مادر خود نمره دهند.
24) بچه‌ها می‌توانند به معلم خود دیکته بگویند. هر گروه یک پاراگراف به معلم بگوید و در انتها گروه‌ها ورقه معلم را تصحیح کنند و یا هر گروه پاراگراف مخصوص به خود را صحیح کند. البته بهتر است معلم چند کلمه را عمداً اشتباه بنویسد.
25) برای والدین بی‌سواد، فرزند می‌تواند صدای خود را ضبط کند و از روی صدای خود به خودش دیکته بگوید یعنی صدای ضبط شده خود را جایگزین صدای اولیای خود که بی سواد هستند، نماید.
26) یکی دیگر از روش‌ها برای تصحیح املا این است که می‌توان املا را به بچه‌ها داد تا تصحیح کنند، ولی در نهایت نمره نهایی را معلم بدهد و یا دانشآموزان تصحیح کننده با مداد کنار دفتر فرد، نمره بگذارند و بعد معلم، نمره خود را با نمره‌ای که دانشآموزان داده مقایسه کند.
27) معلم لغاتی را بر روی مقوا می‌نویسد و مقوا را به تخته نصب می‌کند و زمان کوتاهی وقت می‌دهد تا دانشآموزان کلمات را به دقت نگاه کنند و سپس مقوا را جمع می‌کند. در این جا بچه‌ها هر آنچه از لغات در ذهنشان مانده است را می‌نویسند و ما لغات و کلمات آنان را تصحیح می‌کنیم تا دقت آنان سنجیده شود.
28) دانشآموزان املا را در هوا بنویسند و ما هم در هوا تصحیح کنیم نه با قلم و روی کاغذ.
29) روش دیگر املا که همراه با بازی هم است، این است که دانشآموزان با گچ روی زمین مدرسه و حیاط مدرسه دیکته بنویسند و سپس حیاط را دسته‌جمعی بشویند تا آثار گچ حیاط مدرسه را کثیف نکند.
30) معلم می‌تواند املا را بر روی چندین کارت بنویسد و این کارت‌ها بین گروه‌ها تقسیم شود تا تمام گروه‌ها کارت را ببیند و سپس کارت‌ها را جمع کرده و از روی آنها دیکته بگوید. لازم به تذکر است که روشهای املا که به عنوان نمونه بیان گردید را نباید به عنوان روش واحد تلقی کرد. اگر هر روشی بیشتر از اندازه استفاده گردد، ارزش آموزشی خود را از دست می‌دهد. لذا اگر معلم بنا به ضرورت و در نظر گرفتن تنوع، روشهای متنوع املا را به کار گیرد نتیجه مفیدی عاید دانشآموزان خواهد شد.
درباره دیکته در ابتدایی با توجه به پایه و مشکلات خاص در بعضی از دانش اموزان راههای بسیاری وجود دارد. امادر پایه اول چند راه وجود دارد به جز راه معمولبه طور مثال می توان دیکته با حروف گفت معلم چند حرف وصدا را می گوید ودانش آموزان کلمه می سازند ومی نویسند- راه دیگر معلم جمله های خارج از کتاب را تهیه می کند ویکی یکی پای تخته می نویسد وزمانی را برای خواندن فرصت می دهد وبلافاصله ان را پاک می کند واز دانش اموزان می خواهد ان را بنویسند در این روش علاوه بر دقت وتمرکز باعث تند خوانی هم می شود.
چگونه املا بگوییم! با عنایت به این كه شیوه های تدریس درس فارسی به بخوانیم و بنویسیم تغییر نموده است لزوم استفاده از روشهای نوین املا گفتن نیز جزء ضروریات یك كلاس پویاو شاداب می باشد.گرچه شاید كاربرد این نوع املا برای كلاسهایی با كثرت دانش آموز ممكن است مشكل زا باشد لیكن با درایت معلمین ارجمند وبا تغییرات اندكی قابل اجرا بوده و املا با نشاط وآموزش همراه می شود .
1- در وقت املا سعی شود جای دانش آموزان را تغییر ندهیم .
2- دانش آموزان كنار هم بنشینند وحق داشته باشند آرام به یكدیگر تذكر بدهند.(چون بهترین وقت یادگیری همان لحظه ای است كه ببینند و درست بنویسند .)
3- هنگام املا وسط كلاس بایستیم تا صدایمان به طور یكنواخت به گوش همه برسد.
4- هنگام خواندن املا در بین ردیفها قدم نزنیم چون سبب حواس پرتی دانش آموزان می شود.
5- املا را با عجله و شتاب نخوانیم .
6- وقت وزمان املا را با توجه به متن در نظر بگیریم تا مجبور نشویم پایان آن را به سرعت بخوانیم.
7- هیچ وقت زمان املا را بعد از زنگ ورزش یا زمانی كه بچه ها به گردش علمی رفته اند ،یا حتی در پایان زنگ مدرسه قرار ندهیم.
8- متن املا را از یك صفحه آن هم با خط خود دانش آموز در نظر بگیریم .
9- متن املا را از قبل آماده كرده ودر قالب یك داستان یا متنی شنیدنی وقابل درك وفهم دانش آموزان ارائه كنیم.
10- از دادن كلمه های دشوار یا كلمه هایی كه به گوش دانش آموزنخورده باشد خودداری كنیم.
11- سعی كنیم علاوه بر كلمه ها و واژه های كتاب ،هر بار چند كلمه خارج از آن ،كه مترادف و هم خانواده ی كلمات كتاب باشند به دانش آموزان املا بگوییم.
12- قبل از گفتن املا ،یك بار آن را با صدایی آرام برای آن ها بخوانیم .
13- كلمه های دشوار را برایشان معنی كرده و آنها را با خط تحریری نستعلیق روی تخته بنویسیم.
14- نوشته های روی تخته همیشه زیبا ،خوانا و واضح بوده و تا پایان املا ،روی تابلو باقی بمانند.
15- آهنگ صدا را با توجه به جملات پرسشی ،تعجبی،یا امری تغییر دهیم تا املا را بهتر بفهمند.
16- در پایان، املا را بار دیگر برایشان بخوانیم تا اگر كلمه ای را جا گذاشته اند ، بنویسند.
17- از متن املای خود كپی بگیریم.
18- بعد از اتمام كپی آن را روی هر میز قرار دهیم.
19- از روی كپی املا ،دانش آموزان املای دوستان خود را تصحیح می كنند.
20- از آنها می خواهیم دور كلمه های اشتباه را خط بكشند و صحیح آن را با رنگ دیگری بنویسند.
21- كار كنترل و نظارت را ، با قدم زدن در كنار هر میز شروع كنیم.
22- در پایان همه ی املا ها را كنترل وبه جای نمره از واژه های مثبت مانند:از سعی شما ممنونم،اگر بیشتر تلاش كنی، موفق تر خواهی بود و... استفاده كنیم.
23- در جلسه ی بعد، دانش آموزان املاهای خود را یكبار دیگر می خوانند و با كلمه های اشتباه جمله می سازند.
24- جمله های ساخته شده را روی تابلو می نویسیم.
25- از روی جمله های ساخته شده به كمك دانش آموزان ،متن دیگری می سازیم.
26- متن های ساخته شده را در كلاس می خوانیم تا زمینه ساز نوشتن انشا شود.
بیان املا به صورت جملات مسجع (حتی با تغییر کلمات ) به شرطی که از کلماتی استفاده شود که دانش آموزان ازقبل با آن ها آشنایی داشته باشند باعث می شود که نه تنها دانش آموزان در زمینه ی بیان شعر رشد نمایند وخودشان در جلسات بعدی با معلم در بیان شعر همکاری نمایند بلکه برای گفتن املا لحظه شماری می کنند معلم نیز با کاری تکراری و بی روح سروکار نخواهد داشت. عبدالغفور جامی رودی
در بعضی از روز ها به جای دیکته گفتن ، متنی را به دانش آموز بدهید که یک حرف در آن نوشته نشده باشد سپس از بچه هابخواهید آن متن را کامل کنند (حروفی را مجهول کنید که اکثر دانش آموزان در آن دچار اشکال شده باشند) فاطمه قادری
می توان با یك بازی پای تابلو كلمات را به صورت غلط نوشت (به طوریكه هر حرف روی یك كارت باشد) و از دانش آموز خواست تا صحیح كلمه را با جابجاكردن كارتها بسازد. ( یك مجموعه كارت كه روی هر یك فقط یك حرف نوشته شده است وجود دارد.
